روزه‌داری در ماه رمضان در بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس: یک مرور روایتی

چکیده

زمینه. بیماری مالتیپل اسکلروزیس، یک بیماری التهابی مزمن و خودایمنی سیستم عصبی مرکزی است که در آن یک پاسخ ایمنی غیرطبیعی منجر به تخریب میلین، آکسون‌ها و نورون‌ها در مغز و نخاع می‌شود. در طول ماه رمضان، مسلمانان باید از خوردن، آشامیدن، سیگار کشیدن و فعالیت جنسی از طلوع تا غروب آفتاب خودداری کنند. اثرات احتمالی روزه‌داری در ماه رمضان در بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس یک نگرانی چالش‌برانگیز است که در این مطالعه مروری به آن پرداخته شده است.

روش کار. در این مطالعه‌ی مرور روایتی، جستجوی گسترده‌ای در پایگاه‌های داده PubMed، Scopus، Embase و Web of Science انجام شد. جست‌وجو از ابتدای نمایه‌سازی مقالات تا پایان سال ۲۰۲۵ با استفاده از کلیدواژه‌های (islam OR islamic OR ramadan OR muslim OR ramazan) AND fasting AND "Multiple sclerosis") انجام شد؛ در مجموع ۵۶ مقاله در جستجوی اولیه شناسایی و پس از غربالگری، ۶ مطالعه وارد مرور شدند. معیارهای ورود، شواهد بالینی در مورد اثرات احتمالی روزه‌داری در ماه مبارک رمضان در بیماران مالتیپل اسکلروزیس بود و مطالعات حیوانی و مطالعات در حیطه‌ی سایر رژیم‌های مبتنی بر روزه‌داری (نظیر روزه‌داری متناوب) جهت ورود انتخاب نشدند. با توجه به ماهیت روایتی این مطالعه‌ی مروری، ارزیابی کیفیت مقالات انجام نشده است.

یافته‌ها. براساس شش مطالعه (دو مطالعه‌ی مورد- شاهدی و چهار مطالعه‌ی مقطعی) انجام شده، روزه‌داری در ماه رمضان با افزایش خطر عود بیماری مالتیپل اسکلروزیس و بدتر شدن ناتوانی مرتبط نیست و شواهد نشانگر مفید بودن آن در رابطه با کیفیت زندگی است. با این وجود مشخص شده که سطح بالاتر از ناتوانی و مدت طولانی‌تر ابتلا به بیماری، خطر فعال شدن مالتیپل اسکلروزیس را در ماه رمضان افزایش می‌دهد.

نتیجه‌گیری. شواهد موجود از این واقعیت که روزه‌داری در ماه رمضان برای بیماران مالتیپل اسکلروزیس، به ویژه در بیمارانی با سطوح خفیف ناتوانی، مضر است، پشتیبانی نمی‌کند و حتی نشانگر آن است که روزه‌داری می‌تواند با بهبود کیفیت زندگی در بیماران مالتیپل اسکلروزیس مرتبط باشد. لازم به ذکر است که نتایج گزارش‌شده در این تحقیق باید با احتیاط تفسیر شوند؛ زیرا این اثرات در مطالعات کوچک و همگی در منطقه شرق مدیترانه مشاهده شده‌اند.

پیام‌های کلیدی

· مالتیپل اسکلروزیس یک بیماری مزمن و ناتوان‌کننده است و روزه‌داری ماه رمضان برای بسیاری از بیماران مسلمان مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس یک مسئله مهم بالینی است.

· این مرور روایتی با جست‌وجوی چهار پایگاه اصلی، شواهد بالینی موجود را یکپارچه کرد و شش مطالعه شامل دو مطالعه مورد-شاهدی و چهار مطالعه مقطعی را بررسی کرد.

· با وجود اهمیت این موضوع، شواهد موجود پراکنده، محدود و عمدتاً حاصل مطالعات کوچک و مشاهده‌ای بوده‌اند.

· شواهد تجمیع‌شده نشان داد که روزه‌داری رمضان در بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس، به‌ویژه افراد دارای بیماری پایدار و ناتوانی خفیف، با افزایش عود یا بدتر شدن ناتوانی همراه نیست و ممکن است با بهبود کیفیت زندگی همراه باشد.