الگوی شایسته‌سالارانه برای انتخاب و انتصاب مدیران گروه‌های آموزشی و رؤسای دانشکده‌ها در دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران: الزامات، چالش‌ها و گزینه‌های سیاستی

چکیده

زمینه. نظام آموزش عالی علوم پزشکی ایران برای ارتقای کیفیت آموزش، پژوهش و پاسخگویی اجتماعی، نیازمند مدیران آموزشی توانمند و شایسته است. با این حال، فرآیند انتخاب مدیران گروه‌های آموزشی و رؤسای دانشکده‌ها غالباً فاقد سازوکارهای شفاف، رقابتی و مبتنی بر شایستگی است. این پژوهش با هدف شناسایی شایستگی‌های کلیدی مدیران آموزشی و ارائه گزینه‌های سیاستی برای انتخاب آنان در دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران انجام شد.

روش کار. این مطالعه کیفی با رویکرد ترکیبی و در چهار فاز انجام شد. در فاز نخست، مرور دامنه‌ای برای شناسایی شایستگی‌های مدیران آموزشی در متون داخلی و بین‌المللی صورت گرفت. در فاز دوم، داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و بحث‌های گروهی متمرکز با خبرگان آموزش پزشکی گردآوری و تحلیل شد. در فاز سوم، با استفاده از تکنیک دلفی، شایستگی‌های شناسایی‌شده اولویت‌بندی و وزن‌دهی گردید. در فاز چهارم، یافته‌ها تلفیق و بر اساس محورهای شایستگی، گزینه‌های سیاستی پیشنهادی طراحی شد.

یافته‌ها. نتایج نشان داد که شایستگی‌های مدیران آموزشی در چهار محور اصلی شامل مدیریت و توسعه منابع انسانی، توسعه رفتار سازمانی و فرهنگ حرفه‌ای، مدیریت تغییر و نوآوری آموزشی، و پایش و ارزیابی عملکرد قابل دسته‌بندی است. در مرحله دلفی، این شایستگی‌ها بر اساس معیارهای علمی، مدیریتی و اخلاق حرفه‌ای اولویت‌بندی شدند و بر ضرورت انتخاب مدیران با مشارکت اعضای گروه و گذراندن دوره‌های آموزشی مرتبط تأکید گردید. در ادامه، برای هر محور مجموعه‌ای از مداخلات سیاستی شامل طراحی نظام انتخاب مبتنی بر شایستگی، استقرار برنامه‌های جانشین‌پروری، آموزش مستمر رهبری و ایجاد نظام ارزیابی عملکرد داده‌محور تدوین شد که به‌صورت بسته‌ای یکپارچه و مرحله‌بندی‌شده قابل اجراست.

نتیجه‌گیری. استقرار الگوی شایسته‌سالارانه انتخاب مدیران آموزشی در دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران یک ضرورت راهبردی است. طراحی نظام انتخاب مبتنی بر شایستگی به‌عنوان اقدام اولویت‌دار، می‌تواند زمینه اجرای سایر مداخلات تکمیلی را فراهم کرده و در نهایت به ارتقای شفافیت، پاسخگویی و کیفیت آموزش در نظام سلامت کشور منجر شود.

پیام مقاله

· رهبری اثربخش دانشگاه‌های علوم پزشکی برای بهبود عملکرد آموزشی، پژوهشی و سازمانی ضروری است. این نقش به شایستگی‌هایی فراتر از صلاحیت‌های دانشگاهی و علمی، از جمله شایستگی‌های مدیریتی، میان‌فردی، رهبری، حرفه‌ای و دانشگاهی، نیاز دارد.

· با وجود شواهد درباره اهمیت این شایستگی‌ها، شواهد مربوط به شایستگی‌های متناسب با زمینه و معیارهای شفاف و نظام‌مند برای انتخاب رهبران آموزشی در دانشگاه‌های علوم پزشکی، به‌ویژه در ایران، محدود است. در نتیجه، نحوه تبدیل این شایستگی‌ها به معیارهای مشخص برای انتخاب رهبران آموزشی همچنان روشن نیست.

· این مطالعه گزینه‌های سیاستی مبتنی بر شواهد و متناسب با زمینه برای انتخاب رهبران آموزشی در دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران ارائه می‌دهد و شایستگی‌های مورد نیاز را در قالبی ساختاریافته برای استفاده در فرایند انتخاب رهبران آموزشی ارائه می‌کند.

· این گزینه‌های سیاستی می‌تواند به دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران در تدوین معیارهای شفاف‌تر و نظام‌مندتر برای انتخاب رهبران آموزشی و حمایت از تصمیم‌گیری مبتنی بر شایستگی کمک کند.