موانع پیاده‌سازی همگرایی علوم در دانشگاه‌های علوم پزشکی شمال‌غرب ایران: یک مطالعه کیفی پدیدارشناسی

چکیده

زمینه. موانع اجرای رویکرد همگرایی علوم می‌تواند بسته به سیستم سلامت و دانشگاه‌های هر کشور متفاوت باشد و شناسایی این عوامل برای بهبود هر چه بیشتر اجرای آن ضروری است. هدف از این مطالعه بررسی موانع اجرای همگرایی علوم در دانشگاه‌های منتخب شمال‌غرب ایران بود.

روش کار. این مطالعه کیفی پدیدارشناسی (Phenomenology) با استفاده از مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته و بحث‌های گروهی متمرکز در سال 1402 انجام شد. قبل از شروع جمع‌آوری داده‌ها، اهداف مطالعه برای شرکت‌کنندگان توضیح داده شد و رضایت آگاهانه آنها اخذ شد. سپس، مصاحبه‌ها توسط تیم تحقیقاتی آموزش‌دیده با پیروی از راهنمای مصاحبه انجام شد. جامعه مورد مطالعه شامل اعضای هیئت علمی از رشته‌های وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و وزارت علوم بود. شرکت‌کنندگان (33 نفر) از گروه‌های مختلف هیئت علمی با تجربه کاری، سن و جنسیت مختلف انتخاب شدند تا نماینده طیف وسیعی از دیدگاه‌ها و تجربیات باشند. شرکت‌کنندگان از طریق تکنیک‌های نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. در مجموع، 16 مصاحبه‌ و 5 بحث‌های گروهی متمرکز با اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های مختلف انجام شد. همه مصاحبه‌ و بحث‌ها ضبط و متعاقباً کلمه به کلمه پیاده شدند. تحلیل داده‌های مطالعه بر اساس روش تحلیل مضمون کیفی انجام شد.

یافته‌ها. براساس یافته‌های مطالعه برای پیاده‌سازی رویکرد همگرایی علوم، موانع مختلفی در حوزه‌های سیستمی؛ چالش‌های ترویج ابتکارات همگرایی‌محور؛ منابع انسانی؛ حوزه‌های توسعه و همکاری استراتژیک؛ زیرساخت‌ها؛ عوامل بین رشته‌ای و فقدان ابتکارات آموزشی استراتژیک شناسایی شدند. حوزه‌های موانع شناسایی شده در 28 مولفه دسته‌بندی گردیدند.

نتیجه‌گیری. با بازطراحی سیستم‌های موجود در بطن وضع موجود و توانمندسازی دانشگاهیان، محققان و مدیران، تامین منابع و ارتقا فرایندهای آموزشی و پژوهشی می‌توان مسیر حرکت سیستم‌های دانشگاهی به سمت استفاده از رویکرد همگرایی را هموارتر کرد. این تحقیق می‌تواند بستری برای طراحی و پیاده‌سازی رویکرد همگرایی در سایر دانشگاه‌های ایران و سایر کشورهایی با شرایط مشابه را فراهم کند.

پیام‌های کلیدی

· اجرای رویکرد همگرایی علوم در سیستم سلامت دارای چالش‌هایی است.

· شناسایی این چالش‌ها و موانع در هر کشور و هر دانشگاه متفاوت بوده و نیازمند مطالعه مستقل است.

· این مطالعه با روش کیفی به شناسایی و دسته‌بندی موانع و راهکارها در دانشگاه علوم پزشکی شمال‌غرب ایران پرداخت.

· این موانع باید به‌وسیله ارائه آموزش‌های لازم پیرامون رویکرد همگرایی علوم و انجام اصلاحات آموزشی، توسعه منابع انسانی مانند تقویت اعتماد و مهارت‌های ارتباطی، و توسعه پژوهش‌های همگرایانه و ترویج همکاری‌های میان رشته‌ای برداشته شوند.